Lezen: Vicky Francken

We hebben allemaal recht op een rug
een graat waarrond we bestaan
een marionettendraad die we oppakken
als we onszelf bijeenrapen
geen mens kan tippen aan vissen
die zwemmen in golven van hun wervelkolom
maar stel dat een vis verlangt naar aaien
wie troost de vis wie pakt hem vast
wie streelt de schouder
uit de kom

‘In Röntgenfotomodel wordt een lichaam tegen het licht gehouden. Om te onderzoeken wat eraan schort, om te bepalen waar het licht doorlaat. Het lijf blijkt sterker dan gedacht. De huid een dunne wand die in volharding niet onderdoet voor zelfhelend beton.’ – Meestal zijn flapteksten een beetje wazig, maar deze, van de debuutbundel van Vicky Franken, zegt precies waarover haar boek ‘gaat’: de verhouding tussen het lichaam en de buitenwereld, de eeuwige afstand tussen het ik en de ander, de wezenlijke eenzaamheid van het subject in een wereld die er verder ook niks aan kan doen dat ze zo opdringerig en aanwezig is zonder iets wezenlijks te bieden.

Het röntgenfotomodel, dat helemaal wordt doorgelicht, is de dichter zelf. In het debuut van Francken geen politiek, geen buitenwereld die moet worden gered in naam van een al dan niet vage ideologie; de navel is hier, opnieuw, of nog, het centrum van de wereld. De navel én de ruggengraat. Want daar hebben we allemaal recht op. De eerste vier regels van het gedicht dat ik hierboven citeer, vind ik daarom wrang-geestig. Ik weet niet goed hoe ik het moet uitleggen. Er wordt een recht opgeëist dat niet op te eisen is. De stelligheid waarmee de dichter haar bewering doet, getuigt bijna van wanhoop. Want waar haalt de gemiddelde mens een rug vandaan? (Wat zie je op een röntgenfoto?)

En omgekeerd: stel, de mens was als een vis, wat dan? Dan ontstaat er een nieuw probleem, namelijk dit: wie zal de vis, gesteld dat hij behoefte heeft aan een streling, strelen? Het kán niet. Ik herinner me een verhaal van een ex-vriendin die toen ze heel jong was haar goudvis keer op keer uit de kom nam, om hem kusjes te geven. Het beest overleefde deze liefde geen week, het stierf letterlijk onder de affectie van mijn vriendin. Ik heb dit overigens altijd een lief verhaal gevonden. Je kunt een vis niet de schouder uit de kom strelen, maar je kunt hem wel dood-kussen.

Wat dit gedicht ‘zegt’, in tien regels, is: we kunnen niet uit ons onvolmaakte lichaam; konden we dat wel, en waren we als een vis, dan zouden we het meest wezenlijke dat ons mens maakt moeten missen, de streling die ons tijdelijk troost en er daarna voor zorgt dat onze schouder uit de kom schiet; de streling die van liefde getuigt en geweld in zich bergt. Verderop in de bundel schrijft Francken: ‘Je hoort me als een vonnis aan / en werpt een mes naar mijn gezicht, gebukt is misschien / een wijze manier maar vooral / een wijze van gaan.’ Een beetje ouwelijk misschien, hoewel poëzie als het er op aankomt geen leeftijd heeft, of hoeft te hebben.

Francken heeft in de kortheid van haar gedichten en in thematiek iets van dichters als Jan Emmens (die zich ook hyper-bewust was van de verhouding tussen het lichaam en de buitenwereld) en Wilfred Smit (bij wie de afstand tussen hemzelf en de wereld weer ergens anders door kwam). Soms zit er ook een beetje Rutger Kopland door haar regels (‘Zacht, op een bedje / van zalm, in dilleroom drijven. Waden / door het grondwater van de Styx, / wachten op Charon’) – je kunt alleen maar hopen dat ze de ruggengraat daarvan de komende jaren grondig zal breken. Hoewel het voor de dichter geen pretje zal zijn, het humanisme van Kopland is altijd een uitweg, iets wat we over de soms wurgende eenzaamheid van Emmens en Smit niet kunnen zeggen. Het slotgedicht van Röntgenfotomodel gaat zo:

sta je zondagmorgen voor je ribbenkast
en gen geluid
wilde dieren zijn de stilste dieren
en er ligt een kelder in de kamer
en er staat een ladder
te blinken in het licht.

Ik hoop als lezer dat ze in de kelder afdaalt (en ooit weer veilig terugkomt).

Advertenties

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s