Lezen: Govert Derix

‘Schrijvers zijn gevoelsarme perverten, – ze leven op maar één niveau van het menselijke bewustzijn. Dat, waarop ze zich onmiddellijk en alleen maar afvragen of dat wat ze meemaken bruikbaar is voor de roman die ze onder handen hebben.’ Aan dit citaat van Jeroen Brouwers (uit Het is niks) moest ik denken toen ik de nieuwe roman van Govert Derix las, Mensheid is een brief voor jou. Eigenlijk dacht ik: Had Govert Derix zich in dit boek maar meer een pervert betoond, en had hij de kennis die hij in zijn leven heeft verzameld, zonder haar goed te verteren, maar even terzijde geschoven.

Pas tegen het eind van het boek schrok ik voor het eerst op. Plotseling ‘verlegt’ de schrijver zijn stijl; wat tot nu toe een kabbelende ideeënroman was, wordt persoonlijk. Er staat iets op het spel. Derix schrijft plotseling over zichzelf, en het verhaal over hoe die Govert Derix, wie dat ook moge zijn, een grote liefde ontmoet is subliem. Jammer genoeg zijn we dan al bijna aan het eind. De roman is voorbij, de lezer heeft een wir-war van ideeën en overpeinzingen doorstaan en wordt op dit pareltje getrakteerd. Ongeveer zoals je in sommige restaurants een lekker glas likeur of brandewijn krijgt, vlak voordat je afrekent, een glas dat de herinnering aan de vlakke maaltijd weg schroeit.

Dit wordt geen recensie. Ik ken Govert Derix namelijk, sterker, ooit ben ik zes maanden bij hem in dienst geweest. Het was geen succes, voor hem niet, en wat bleef was een vriendschap op afstand. Na zes maanden werd mijn contract niet verlengd omdat de commerciële teksten die ik moest schrijven niet echt mijn forte vertegenwoordigden – om over de omgang met soms ronduit bizarre communicatiemedewerkers en contactpersonen van (grote) bedrijven nog maar te zwijgen. Ik vond en vind hem een goede tekstschrijver, hij kan alles wat in de rondte zweeft aan elkaar schrijven en geeft élke klant het idee dat hij het Wonder speciaal voor hem heeft doen geschieden, teksttechnisch gezien. Er zijn er maar weinig die bij hem in de buurt kunnen komen, in dat vak.

Als filosoof en romancier heb ik iets minder met hem op. Dat klinkt meteen weer zo lelijk, maar het is wel waar. Wat in zijn tekstwerk een voordeel is, is in de literatuur soms een nadeel. Derix heeft de neiging om allerlei theorieën, die in hem opwellen in een blender te doen en er dan zijn tekstschrijverssstijl op los te laten, met als resultaat iets dat zweeft tussen een folder voor een nieuwe manier van netwerken en een roman van Simon Vinkenoog. Het trekt allemaal op weinig. Hij zou zichzelf opnieuw moeten uitvinden, om echt te kunnen schrijven, literair schrijven bedoel ik.

Ik citeer hieronder de eerste bladzijde uit het boek. Daarna ga ik gewoon even verder:

Ze weet zeker dat ze wakker is. Zo zeker als ze Helena heet. De schone Helena, zoals haar vader vaak zegt. De mooiste in het universum. Een kinderlijke gedachte, dat beseft ze als kind misschien nog wel beter dan haar vader.
Het pad door het bos is donker en vochtig. Soms trapt ze in een modderplas. Het spettert door de ruimte. Zelfs haar stappen over de zachte aarde weerklinken tussen de bomen. Tussen de takken ligt het water van het Silvaplanameer als een spiegel tegen de onzichtbare bergen. Als ze zou omkijken zou ze kunnen zien dat aan de verre overkant nog lichten branden.
Eergisteren zijn ze in het dorpje aangekomen. Haar vader wil het om onduidelijke redenen bezoeken. Hij praat erover tijdens het avondeten thuis in Parijs. Maar zoals veel van zijn woorden, dringen ook deze niet tot haar door. Ze leeft in een eigen wereld die zelden contact maakt met de zijne. Ook niet toen hij had gesproken over Sils Maria, het dorpje in de Zwitserse Alpen waar ze gisteren (of was het vandaag?) een wandeling maakten over de Via Engadina – volgens haar vader (dat heeft ze dan weer wel onthouden) het mooiste pad in deze bergen.
Ze houdt van bossen en bomen. Misschien is dat de reden waarom ze hier nu loopt. In de tuin van hun huis staan een treurwilg en een grote eik. Volgens haar vader is de wilg in oude Griekse verhalen de boom van het dodenrijk en de eik de boom van overvloed. Ook dat heeft ze onthouden.

Alles schiet meteen alle kanten op in een stijl die nerveus te noemen is. Doe eens rustig man, zou een redacteur hebben gezegd, al weet ik niet of dit boek door een redacteur is bekeken. Helena onthoudt iets wel, of niet, maakt contact/geen contact, is een klein genie of juist niet – we weten het allemaal niet en in het boek komen we het ook niet te weten. Wat we wel weten, of vermoeden, is dat Helena niet zomaar Helena heet. Dat klopt, en op zijn eigen manier vlecht Derix de Trojaanse Oorlog (deels) door zijn boek heen.

Mensheid is een brief aan jou is ook nog, en hier begint de motor van mijn wrevel opnieuw aan te slaan, een pamflet. Op de een of andere manier heeft Derix soms de neiging om de wereld te willen redden en daarvan in zijn geschriften kond te doen. Mij lijkt dat vooral hovaardig, alsof een kracht als de natuur zich iets gelegen zal laten liggen aan wat de mens doet. Een persoonlijk argument, en geen literair, maar het speelt wel mee als je aan het lezen bent. En ook hier geldt wat ik eerder schreef: Derix tovert de ene theorie na de andere uit de hoge hoed, iets wat in commercieel tekstwerk goed kan vallen, maar in de literatuur al snel dansen op een slap koord wordt. Dansen op een slap koord én vallen.

De roman zoals die er nu ligt, had gemakkelijk ‘opgeknapt’ kunnen worden tot een redelijk goede korte roman. Maar dan had Derix zijn eigen stijl kritisch onder de loep moeten nemen en zijn neurotische drang naar het opwerpen van theorieën moeten onderdrukken. Een boek stelt zijn eigen wetten, waar je als schrijver aan onderworpen bent. Er zit niks anders op dan ze, desnoods mokkend, na te leven. Niet des schrijvers wil geschiede.

Ik had dit stuk overigens niet geschreven als de uitgever me er niet drie keer om had gevraagd. Ik draag Derix geen kwaad hart toe en wens hem het beste. En ik hoop dat ik de volgende keer uit mezelf positief of positiever voor de dag kan komen.

Advertenties

Een gedachte over “Lezen: Govert Derix

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s