Dautzenberg en Stapel: Van licht en donker

Film is fictie, maar dat klopt natuurlijk niet. Film is fictie die de werkelijkheid aan de oppervlakte brengt, letterlijk werkelijker maakt. Of hij geeft aanleiding om over de werkelijkheid te spreken, wat sommige dingen uit de werkelijkheid die verborgen bleven aan de oppervlakte brengt en onthult. In hun boek Van licht en donker spreken A.H.J. Dautzenberg en Diederik Stapel over film. De titels van films en namen van regisseurs vliegen je om de oren – je bent tijdens het lezen voortdurend aan het zoeken naar nog meer informatie over de films waarover wordt gesproken, je maakt al lezend lijstjes van films die je nog moet zien. Het is een enthousiasmerend boek over film en die verschijnen niet zo veel in het Nederlandse taalgebied.

In het voorwoord van zijn boek Cinema militans (te lezen op DBNL) schreef Menno ter Braak:

De lezer vindt hier dooreengemengd: enthousiasme en betoog, ‘Cinema Militans’ en ‘Rhytme en Vorm’. Hij vindt als sluitstuk eenige karakteristieken naar aanleiding van afzonderlijke films, waarbij de afzonderlijke film min of meer voorwendsel is. Men zoeke dus de eenheid niet in den vorm en de feiten. Dit negatief. Positief: waarom ik dit boek in dezen vorm uitgeef? Niet alleen het ontbreken van een ‘handboek voor filmbeschouwing’ in Nederland geeft mij daartoe aanleiding; immers aan een dergelijk werk zullen andere eischen van structuur en documenteering worden gesteld. In de eerste plaats echter wensch ik een standpunt in te nemen tegenover de vijanden en de sentimenteelen door van verschillende zijden (al is het dan ook juist dòòr mijn particuliere eenzijdigheid) aan te vallen op onredelijk verzet en onredelijke verheerlijking. Het is moeilijk uit te maken, of de film meer schade lijdt van zijn verguizers, dan van hen, die in iedere meter celluloïd een openbaring zien. Noch voor de z.g. visueele oppervlakkigheid, die de film zou aankleven, noch voor de ten gerieve van Jan en alleman uit den hemel gevallen ‘gemeenschapskunst’ (wellicht het grootste ‘gevaar’ van deze eeuw) zou ik een pleidooi willen voeren!

Altijd maar overal tegen, die Forum-jongens. En altijd, als de verkapte dominees die ze waren, aan het verklaren en toelichten, tot het leven helemaal uit een onderwerp geweken was. Toch zegt Ter Braak hier wel iets interessants, over een tijd waarin film nog omstreden was. Dautzenberg en Stapel leven in de nadagen ervan. Zij bespreken zowel de kunstzinnige film als de Hollywood-draken, alles door elkaar heen, in een kruising tussen zendingsdrift en het anything goes waaraan in de filmkunde bijna niet meer te ontsnappen is. Film is een huis met heel veel kamers en niet een van die kamers mag ontbreken om het huis compleet te houden; dat zie je ook in dit boek terug.

De essays van Dautzenberg en Stapel staan vol met weetjes, observaties en pogingen om de (film)wereld te omvatten (‘enthousiasme en betoog’). Ze lijken wel op die jongetjes die vroeger, op de middelbare school, de hele dag allerlei feiten om zich heen strooiden, over bandjes, films, kunstdingen en zo voort. Waar die jongens achteraf eigenlijk irritant waren, blijven Dautzenberg en Stapel aan de goede kant van de lijn. Natuurlijk ben ik ook milder dan in mijn middelbare schooltijd, al is dat niet de enige reden waarom ik hun prettig-baldadige boek met plezier lees en herlees.

Ik heb de afgelopen weken al zeker vijf films gezien die ik door hun boek op het spoor kwam. Natuurlijk zeg ik hier niet welke. Lees het boek zelf. Maak een eigen lijst. En kijk vervolgens vaker naar een film, als u dat nog niet deed.

Het boek heeft me ook iets geleerd, of laten inzien. Dat ik nog nooit een film uit de James Bond-reeks heb gezien. Ik zag fragmenten, iconische scènes en soms een minuut of tien op televisie, waarna ik altijd geeuwend naar de afstandsbediening greep. Na lezing van Van licht en donker ga ik een keer een HELE James Bond-film kijken. Desnoods keten ik me vast aan de bank, voordat ik op de play-knop druk. Ik zet lucifers in mijn oogkassen en drink om de vijf minuten een kop koffie. En ik zal het einde van de film halen.

 

A.H.J. Dautzenberg en Diederik Stapel, Van licht en donker, Jurgen Maas, Amsterdam, 2017; met een voorwoord van Maartje Wortel.

Advertenties

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s