Dan gaan we dezelfde kant op

‘Je weet dat ik geen ego heb,’ zei Wim Brands, als hem iets dwars dreigde te gaan zitten. Daarop volgde een verhaal waarin de collega/concurrent/vriend in een paar alinea’s (die je als het ware voor je ogen zag ontstaan, terwijl Wim sprak) werd gefileerd, omdat deze persoon iets had geschreven of gezegd waar Brands cholerisch van werd. ‘Gelukkig heb je geen ego,’ antwoordde ik dan. ‘Dat is waar; maar jij bent een Limburger. Die snappen dat niet.’

Na de dood van Brands, nu ruim een jaar geleden, leek het of hij één klassiek gedicht had geschreven. Dat was ‘De jas’, eindeloos geciteerd in herdenkingsartikelen:

De jas

Maar eerst is er een oude jas. Nu hangt hij
aan de kapstok, binnenkort wordt hij
verbannen naar het hok.

En eerst is er een avond waarop ik aarzel
naar buiten te gaan. Buiten is het koud.
In gedachten trek ik voor het eerst

die oude jas aan. Ik ben alleen op straat.
Wie had dat durven hopen. Ik kijk
in de ruiten en zie

voor het eerst mijn vader in deze stad lopen.
‘Waar ga je heen?’ ‘Nergens heen.’
‘Dan gaan we dezelfde kant op.’

Na lezing van Alles komt goed, het door Maarten Westerveen en Jeroen van Kan samengestelde gedenkboek voor Brands, kan er daar een aan worden toegevoegd. ‘Gebed van een zoon’ wordt in het boek drie keer genoemd:

Gebed van een zoon

Ik kijk naar Kabakovs man. Staand
op een ladder, zijn armen ten hemel.

En ik denk dat ben ik.
Reikend naar mijn verre vader.

Laat dit dan mijn gebed zijn:

If equal affection cannot be,
Let the more loving one be me.

Het zijn allebei mooie gedichten. Wat me in ‘De jas’ opvalt, is de herhaling van ‘voor de eerste keer’. Die lijkt eerst lelijk, tot je merkt dat het functioneel is – het is twee keer een herhaling van de openingswoorden van het gedicht en de openingswoorden van de tweede strofe: ‘Maar eerst is er die oude jas.’ en ‘En eerst is er een avond…’ Die jas hangt aan een oude spijker.

Hij hangt daar net zoals, ik maak nu een wat ruime bocht, de vader van Wim Brands ooit ergens aan hing. Gelukkig is het een oude, bijna vergeten jas die binnen niet al te lange tijd naar het hok wordt verbannen. Je weet eigenlijk niet meer waarom hij daar al jaren hangt en niet eerder is opgeruimd.

Tot die ene avond. Je trekt voor het eerst, in gedachten, die jas aan en loopt naar buiten. Het is allemaal niet precies te vatten, het gebeurt je gewoon. Je gaat naar buiten en kijkt in een raam of etalage. Je komt niet echt je vader tegen, hij is een weerspiegeling, een fata morgana in de stad. Die vader, die je niet tegenkomt, vraagt je niet waar je heen gaat. Jij vraagt hem ook niet waar hij heen gaat. Toch gaan jullie, en dat kwam niet eerder voor, dezelfde kant op.

In ‘Gebed van een zoon’ beschrijft Brands het kunstwerk How to meet an angel dat Ilja en Emilia Kabakov maakten voor Mentrum, een psychiatrische kliniek in Amsterdam. Er was nog even iets om te doen. Die man op die ladder zou misschien wel aanzetten tot zelfmoord. De kliniek gaf daar een verklaring over uit:  ‘Een man op de top van een ladder, hangend aan de gevel van een psychiatrische kliniek, is dat geen oproep tot – of op zijn minst uitbeelding van – suïcide? Deze vraag hebben wij serieus afgewogen. Wat de kunstenaars betreft doet de opstijgende lijn van het kunstwerk bij uitstek niet denken aan suïcide, maar juist aan het reiken naar het hogere.’

Brands reikt in het gedicht niet zozeer naar het hogere, maar naar het onmogelijke. Hij probeert, omdat wederkerige liefde onmogelijk is, de meest liefdevolle partij te zijn, een rol die traditioneel voor de ouder is weggelegd. Het citaat uit ‘The more loving one’ van W.H. Auden is wat dat betreft veelzeggend. Net zoals de man op de ladder niet tot de hemel kan reiken en onvermijdelijk ter aarde zal storten, kon Brands in zijn gedicht niet automatisch over zijn (al dan niet aanwezige) ego heen stappen. Hij struikelde over zijn verleden en viel. Daarna ging hij zijn vader achterna.

Advertenties

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s