De vierde gek was geen goede acteur

Leven, lijden, schrijven – methode (Rester vivant, 1991) is een essay van Michel Houellebecq. Het gaat over, inderdaad, leven, lijden en schrijven. In afgemeten zinnen zet Houellebecq in veertien boekpagina’s zijn programma neer, een programma dat hij in zijn romans, vanaf De wereld als markt en strijd tot en met Onderworpen, woord voor woord heeft uitgewerkt. Het is de kiemcel van een met soms wurgende consequentie doorgevoerde poëtica. ‘Een dode dichter schrijft niet meer. Het is dus belangrijk dat u blijft leven.’ En vooral: ‘Naarmate u dichter in de buurt van de waarheid komt, neemt uw eenzaamheid toe. Het gebouw is prachtig, maar verlaten. (…) U zou rechtsomkeert willen maken, terug willen keren naar de nevelen van de onkennis; maar in uw hart weet u dat het al te laat is.’

Martin de Haan, de vaste vertaler van Houellebecq, zegt over deze tekst: ‘De dichter moet een onheilsprofeet zijn, hij moet laten zien wat de officiële propaganda en de reclame uit alle macht proberen te verhullen.’ De dichter die er de woorden voor vindt én een manier om die woorden onder de aandacht te brengen, zou je eraan kunnen toevoegen. Zeker na het zien van To stay alive – a method. A feelgood movie on suffering van Erik Lieshout. Daarin voert Lieshout vier mensen op die dichter of kunstenaar zijn en officieel van het paadje raakten. Ze zijn door de maatschappij buitengesloten, tijdelijk of voorgoed – het enige mechanisme dat de maatschappij heeft als zij wordt geconfronteerd met het afwijkende.

Lieshout vertelt de verhalen van de vier impressionistisch – dat is geloof ik de nieuwe trend, in documentaires. Niet het hele verhaal vertellen, maar iets laten zien. De verbindende lijn wordt geboden door Iggy Pop (een ‘erkend’ kunstenaar, die een deel van zijn leven in gestichten doorbracht). Hij leest de Engelse vertaling van Rester vivant voor. Heel mooi, trouwens, met een stem die nog iets gruiziger en dieper is van die van Leonard Cohen op het laatst van zijn leven. Wat is de ‘boodschap’ van het geheel? Volgens mij dezelfde als van het essay: wie zich verzet, via zijn werk of in zijn leven (twee dingen die, als het goed is, samenvallen) komt alleen te staan; en wie op dat moment geen goed verdedigingsmechanisme heeft, valt buiten de boot.

Een van de buitenstaanders krijgt tegen het eind van de film bezoek van Iggy Pop zelf. Deze kunstenaar is al meer dan twintig jaar bezig met een installatie, die nog nooit iemand heeft gezien. Pop mag de kelder van een bijgebouw in, om er als eerste naar te kijken. Net als het werk wordt onthuld, draait de camera weg. We zien het enthousiasme van Pop en we zien hoe de kunstenaar zenuwachtig staat te roken, buiten, op de trap. Het werk zelf blijft ongezien. Geheim, bijna, iets waar de titel van het werk ook naar verwijst.

Na afloop zat ik met de vrouw die vroeger alleen ‘hoi’ zei op een terras. Ze zei dat ze deze kunstenaar, in tegenstelling tot de andere drie erg overtuigend vond. Dat klopte ook wel. De vierde kunstenaar werd gespeeld door Houellebecq zelf. Ze had hem niet herkend, terwijl hij de enige acteur was in de film. Heel even was ik jaloers. Ik had Houellebecq ook niet herkend willen hebben. Wat zou ik dan hebben gezien? Iemand die niet meer acteert, omdat hij al aan de rand van de samenleving staat? Of iemand die niet meer kan acteren, omdat hij alle rollen al heeft gespeeld? In elk geval: iemand met genoeg afstand. Iemand die nog leeft.

Advertenties

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s