Over een klassiek gedicht van Manuel Kneepkens

Tuin van Eetlust

Op koele zomeravonden als de familie smakkend
⌊tot zich nam
groene haring, gevolgd door slierasperges in botersaus
biefstuk, salade, pommes frites, en toe
aardbeien, slagroom, mokka en vanille

dan deinden zij, de tantes, als pioenrozen, als zwaargassige
ballonnen op hun steel, op de golfslag van hun lacherigheid
in alle malse borsten koerde hoorbaar Eros

zo dronken ze wijn na wijn
tot elk hoofd paus pius twaalf leek in het heilig jaar
zo bleek!

Tenslotte nam dan oom na oom, stomdronken, afscheid
en van elke tante wiegde het romig achterwerk weg
alleen de nacht bleef over, die hele oude Dame
die pauwblauwe waaier voor de eenzame glimlach
van het Heelal
God van de vlinders, dan sliep je
de ramen open, kostbare dromen tot prooi!


Het is een misverstand dat alle Limburgers fijnproevers zijn, al speelt dit klassieke gedicht van Manuel Kneepkens hier wel heel vaardig mee. Het is La Grande Bouffe verplaatst naar de mijnstreek in Limburg, eind jaren vijftig. De wereld was nog goed. De wereld zou nooit meer breken of in oorlog ten onder gaan. De dichter in spe Manuel Kneepkens kon rustig gaan slapen.

Ik herinner me nog precies waar ik ‘Tuin van Eetlust’ voor het eerst las: in mijn slaapkamer in Leveroy. Daar trof ik het gedicht aan in de Dikke Komrij, eerste editie, tweede druk. Iemand die versregels kon schrijven over asperges, dikke tantes en de dromen die je in je jeugd soms kunnen overvallen, als je verzadigd bent na een feestmaal en moe van het feest! Een Limburger dus; het was een verrassing dat zo iemand bestond én gedichten kon schrijven.

Op 26 februari verschijnt dit gedicht in Zuid-Limburgs aan zee, een bundeling van alle Limburggedichten die de op die dag 75 wordende Kneepkens ooit schreef. Als openingsgedicht natuurlijk. Het opende al zijn debuutbundel – en uit dit gedicht kwam Kneepkens’ hele oeuvre tevoorschijn, het is de ballon op de steel, de oerknal van een dichterlijk leven, ook al werd het voor een groot deel doorgebracht in de poëzie-vijandige politiek. Het is tevens zijn grootste ‘hit’, een beetje het Radar Love of Saturday Night van de dichter; geen voordracht is compleet zonder deze regels. Waarom heeft Kneepkens dan in dit klassieke gedicht zitten sleutelen, voor deze heruitgave? Want ooit ging het zo, en stond het zo in de eerste editie van zijn debuutbundel én de Dikke Komrij:

16776758_10212373631482289_1923458357_o

Sommige hoofdletters zijn van de weeromstuit verdwenen, maar het merkwaardigst is toch de verandering van ‘Wagner’ in ‘Eros’. Tuin van Eros is een dichtbundel van Jan Engelman, iets waar Kneepkens me overigens zelf desgevraagd op wees (‘Al die jaren was ik nooit gelukkig bij het woord Wagner. Met Eros sluit ik aan bij Jan Engelman en in de verte bij Jeroen Bosch. Daar heb ik een beter gevoel bij’), maar toch vind ik het jammer. Het tafereel Wagneriaans noemen geeft een mooiere tegenstelling tussen de in wezen ‘gewone’ jeugdherinnering en de omschrijving ervan. Dat Eros een woordje meespreekt na zo’n feestmaal, met uitzicht op de malse borsten van allerlei tantes, dat geloof ik wel. Ik wil niet de zachte fluittoon van de melancholie, ik wil de schrille hoornklanken die de woede van het gekwelde godendom verbeelden. Nu ja. Misschien laat ik me meeslepen door iets wat ik hier zelf oproep.

Toch is het hoe dan ook een bijna onbegrijpelijk gedicht, door de culturele referenties: wie is Wagner / wat is Eros, wie is Pius XII en wie is die God die blijkbaar over de vlinders gaat of van de vlinder is? In een gedicht van een hedendaagse dichter zullen deze figuren niet snel optreden. Het wordt er niet ouderwets van, maar het krijgt wel iets van een andere, verzonken wereld. Het menu, vol met klassieke gerechten uit een vervlogen tijdperk (alleen met die asperges kun je nog aankomen) is gek genoeg eveneens niet in staat om het gedicht te breken. Het is en blijft in al zijn onbegrijpelijkheid begrijpelijk. En daarom is en blijft het een klassiek gedicht. Ook al sleutelt Kneepkens er nog veertig jaar aan en verschijnt in 2057 weer een iets andere versie.

Advertenties

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s