In slaap vallen boven je werk (naar aanleiding van Gerrit Krol)

Foto Wikipedia / Roeland Fossen

Foto Wikipedia / Roeland Fossen

Een goede schrijver is herkenbaar daaraan dat hij bij zijn volle verstand, met alle zeilen bij, gelijk een koe die een haas vangt, naar de lucht zit te kijken en denkt: waarover zal ik ’t eens hebben vandaag. Een goede schrijver heeft nogal ’s last van slapeloze nachten. Zijn geweten spreekt, hij heeft niet hard genoeg gewerkt vandaag, hij heeft genoten van het leven en de aarde en die daarop wonen heeft hij liefgehad en nu heeft hij, in zijn bed woelend, spijt dat hij niet meer geschreven heeft vandaag. Geen goede schrijver overigens zal deze gelegenheid – al die stille, nachtelijke uren – aangrijpen om zijn woelende gedachten vast te leggen; dat zal hij niet doen, want dan is hij weer net zo ver als toen hij achttien was. Een schrijver heeft geen gedachten voor hij met een pen in zijn hand zit. Daarom: hij zal geduldig wachten tot het dag is, opstaan, weten dat hij gezondigd heeft (gisteren niet geschreven), en vandaag met een ijzeren plichtsbetrachting aan het werk gaan; met de pen in de hand wachten tot de eerste gedachten komen en boven dat papier zal hij nogal ’s in slaap vallen. Een kronkelig spoor aanschouwt hij bij het wakker worden: de weg die zijn pen gevolgd heeft. Bron: De schrijver, zijn schaamte en zijn spiegels, Querido, Amsterdam, 1981, ook op DBNL.

Soms denk ik aan Gerrit Krol. Ik heb hem nooit ontmoet of in het echt gezien (behalve op de televisie). De documentaire ‘De zoon van de levende stad’ heb ik zelfs twee keer gezien. Toch was hij jarenlang, hoe moet je dat zeggen? – een aanwezigheid, iemand van wie ik soms een boek las. Boeken waarvan ik me van alles herinner, vooral dat ze bestaan uit fragmenten, wat overigens klopt: de boeken van Gerrit Krol bestaan uit fragmenten, korte, knoestige tekstblokken die iets onontkoombaars uitstralen. Een koude onontkoombaarheid. En koud is in dit verband niet negatief bedoeld.

Toch is Krol ook een ‘emotionele’ schrijver, alleen heeft hij alle emoties altijd verborgen. Wat zijn boeken ook nu nog leesbaar houdt, al heb ik het idee dat ze nauwelijks meer gelezen worden. Zo gaat dat, met grote schrijvers uit een voorbij tijdperk, eerst zijn ze beroemd en dan gaan ze dood en daarna worden ze vergeten. Misschien komt er ooit een ‘herontdekking’, ach, in het geval van Krol zou dat wel mooi zijn, maar die herontdekkingen, ze zijn niet meer dan een tijdelijke uitstel aan de rand van de vergeetput.

Af en toe zal iemand per ongeluk een boek van hem lezen en denken: ‘Dat was toch niet slecht.’ Het proza van Krol bestaat, zie het citaat hierboven, uit zinnen die meteen te begrijpen zijn en toch van beginletter tot punt weerbarstig. Het is denken en schrijven tegelijk, programmeren bijna, iets wat Krol in zijn werkzame leven heeft gedaan. Elke zin heeft invloed op het geheel, het geheel bestaat uit losse, bij elkaar horende zinnen. Krol was niet de schrijver van dikke, eindeloos voort-meanderende verhalen, hij verschafte alleen de kern. Meer had hij niet te zeggen.

Toen ik gisteren wakker werd boven een tekst die voltooid leek te zijn, dacht ik aan het citaat dat hierboven staat. Schrijven is vooral niet-schrijven. Rondlopen. Uit het raam kijken. Je vervelen. Een gesprek voeren met de koelkast. Muziek draaien en op je telefoon kijken of er nog berichten zijn. Slapen dus. Bedenken hoe je de werkelijkheid kunt onderwerpen aan het verhaal dat je wilt vertellen. Hoewel, het verhaal dat je, na het het zetten van de laatste punt, geschreven blijkt te hebben, lijkt in niets op het verhaal dat je lang geleden voor ogen stond. Het is een ander verhaal geworden: jouw verhaal. Een verhaal waarin alles wat je niet durft op te schrijven verborgen is, achter woorden die alles waarvoor je je zou kunnen schamen onthullen.

Advertenties

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s