Dialog vášnivý – Om de hoek bij Jan Svankmajer

In 2010 was ik met Renate en de kinderen op vakantie in Praag. In een heel mooie straat, in een ongelooflijk mooi huis, heel dicht bij de Burcht. Naast het huis stond een telefooncel. Af en toe rinkelde het toestel, maar niemand nam op. Het had een surrealistisch trekje, alsof we in een spionagefilm zonder spionnen verzeild waren geraakt. Om de hoek woonde de cineast Jan Svankmajer, dus dat paste wel. Ik weet dat hij daar om de hoek woonde, omdat hij een naambordje op zijn deur had hangen. Soms brandde er licht, binnen, maar we hebben niet aangebeld.

Hieronder staat ‘De Gepassioneerde Dialoog’ (Dialog vášnivý), uit de serie ‘Aspecten van de/een dialoog’, een filmpje van nog geen drie minuten waarin zich een hele roman afspeelt. En wat voor één. Svankmajer brengt een hele relatie, van aarzelende kennismaking tot versmelting tot verwijdering tot ruzie zo in beeld, dat je als je kijkt onmiddellijk kunt invullen hoe het tussen die twee kleipoppen ‘werkt’.

Zo gaat dat, inderdaad, bijvoorbeeld als er onenigheid ontstaat: er is een klein, ongevormd ding, dat van de een naar de ander wordt geschoven en dat op den duur – misschien uit verveling, misschien omdat er eindelijk iets moet gebeuren – in iemand gezicht wordt gesmeten. Met desastreuze gevolgen. Desastreus en overbekend (en daarom bijna geruststellend).

Zie, in het begin versmelt de klei, en aan het eind krabben de twee mensfiguren de klei (de vorm) uit elkaars gezicht. Het zijn twee kanten van dezelfde medaille, twee aspecten van een passie die vraagt om het offer van vlees – hoe dan ook. Let trouwens ook op de muziek; ik weet helaas niet van wie die is.

Ik stel me vooral voor hoe Svankmajer heeft zitten prutsen met die klei, misschien wel in zijn eigen huis, het huis dat we hebben gezien. Hoe lang zou hij hebben gewerkt aan deze drie minuten? Hoe lang alleen al aan die vrijpartij, waarin de twee mensen ten ondergaan, als in een zee, al zie je soms een lichaamsdeel even bovenkomen?

Waarom maakte Svankmajer dit soort dingen? Waarom zijn zo veel Tsjechische kunstenaars min of meer het surrealisme toegedaan? Was dat een vluchtweg uit het over-gepolitiseerde leven? Binnen deze animatiefilms kon Svankmajer vermoed ik meer dan in ‘gewone’ films (die hij dan ook pas eind jaren tachtig is gaan maken).

Toch is ook Svankmajer tijdens de communistische periode in de ban gedaan. Tussen 1972 en 1980, zo ongeveer. Het waren de zwarte dagen van de onderdrukking, vlak voordat het beleid midden jaren tachtig versoepelde, maar toch nog redelijk ver voor de zo plotseling over het land komende fluwelen revolutie in 1989.

Toen wij vakantie vierden in Praag, was het 2010. Svankmajer was inmiddels wereldberoemd, in Tsjechië en ver daarbuiten. Misschien woont hij nog op hetzelfde adres. Ga om de hoek bij hem eens kijken of die telefooncel er nog staat, en of het daarbinnen soms nog plotseling begint te rinkelen. Neem eens op en vraag wie er aan de lijn is.

Advertenties

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s