Zie de korte minuut van de roos en Taal zonder mij

taalzondermijOp de website van Trouw staat een mooi artikel van Iris Pronk over de handel in tweedehands boeken bij kringloopwinkel Emmaus in de Utrechtse wijk Haarzuilens. Vooral de beschrijving van het weggooien van zinloos geworden boeken, in een container, vervulde me met enige vreugde. Want zij vergaan tot papiermoes en dan kan er later opnieuw papier van worden gemaakt – papier waarop misschien wel boeken worden gedrukt.

In een andere kringloopwinkel, De Arm, aan de Verlengde Hoogravenseweg in Utrecht, kocht ik gisteren vier boeken: De pupil van Harry Mulisch, De correspondent van Pieter Waterdrinker, Kentering van een huwelijk van Sándor Márai en Taal zonder mij van Kristien Hemmerechts. De boeken kostten samen negen euro, maar omdat ik alleen een briefje van tien had en in muntstukken acht euro, koos de kassamedewerker voor de munten. ‘Altijd handig om te wisselen.’ Toch een euro korting.

Na mijn bezoek aan De Arm fietste ik naar Wan Soen, voor een nasi met groenten en tofu (nummer 182). Je kunt er twee dagen van eten. Tijdens het wachten begon ik in Taal zonder mij en ik voelde me een beetje verstoord toen de mevrouw zei dat het eten voor meneer klaar was. Binnen de wachttijd van zes bladzijden zat ik in het universum dat Hemmerechts maakte van haar leven met (de schrijver en dichter) Herman de Coninck.

Ik weet zeker dat ik het boek kort na verschijnen al heb gelezen. Wat ik me herinnerde, was ‘anders’ dan wat ik vandaag las. In 1998 en de jaren daarna was ik nog volledig onsterfelijk. Nu ben ik dat niet meer, of veel minder. Ik ‘begrijp’ rouw iets beter, of heb er in elk geval een paar keer mee te maken gehad. Mijn onverschilligheid ten aanzien de dood is definitief voorbij, en dat maakt de herlezing van dit boek tot een groter avontuur dan achttien jaar geleden.

Hemmerechts heeft haar boek zo opgebouwd, dat er na een begin dat vooral over haarzelf gaat, steeds meer citaten van De Coninck door de tekst heen beginnen te lopen; haar inleiding gaat vooral over haar twijfels bij het begin van het schrijven, over de rouw, over de manier waarop ze het boek wil maken, over de feiten die ten grondslag liggen aan het boek. De Coninck neemt dat meer en meer over, alsof de rouw wordt uitgerookt (in combinatie met De Coninck een mooi woord, eigenlijk) met citaten. Daarna, en vooral in ‘Coda’, neemt Hemmerechts zelf weer meer het woord. De cirkel is rond.

Het is een boek over De Coninck en Hemmerechts, over het werk van De Coninck – en paradoxaal genoeg is het alleen een onderdeel van het oeuvre van Hemmerechts. Het is geen boek van De Coninck. Het is ‘taal zonder mij’ in optima forma, alsof de dichter haar dat via de titel, een citaat uit zijn werk, toevoegt. En bij uitbreiding moet de Nederlandse taal het verder zonder hem doen, ondanks het boek van Hemmerechts. Je wordt er vanzelf een beetje mild-filosoferend van, van al die De Coninck-citaten in het boek.

Het is lastig, schrijven over iemand die er niet meer is en die er toch nog volledig is. Hemmerechts heeft dat beter gedaan dan ik me herinnerde. Het is een bijna agressieve brief tégen de dood, iets wat veel literatuur wil zijn. Want de dood bestaat niet. Tenminste, als we dood zijn, hebben we er geen weet meer van en kunnen we ook niet dood zijn.

Dikwijls staar ik naar de stoel waarin hij meestal zat, probeer te begrijpen wat het eenvoudige gegeven betekent: een stoel waarin hij zat en waarin hij nu nooit meer zit. Alsof het met die stoel te maken heeft. Alsof de stoel met een beetje goede wil hem opnieuw daar zou kunnen laten zitten. De vanzelfsprekendheid waarmee hij er vroeger zat. Waardoor je naar hem toe kon gaan, hem knuffelen, hem iets vragen, hem een kus op zijn schedel geven.

Advertenties

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s