Het grote Ja of het grote Nee – Kavafis en Dante

kafavisHet komt altijd via allerlei omwegen tot me. Op de Facebookpagina van Hanta stond plotseling een link naar een interview met Connie Palmen (hier terug te zien). De schrijfster las een (erg mooi) gedicht van K.P. Kavafis voor, vanaf minuut tien zo ongeveer. De titel van dat gedicht (‘Che fece…Il gran rifiuto’) verwees naar Dante’s Goddelijke Komedie. Via via kwam ik op de prozavertaling van Hein Boeken (op DBNL te lezen). Palmen, Kafavis en Dante, binnen een paar minuten, via een link op die vermaledijde social media.

Bij Dante is het niet allemaal vrolijkheid troef:

52 En schouwende zag ik een banier, die zoo snel in eenen kring rondliep, dat ze mij tot alle rust onbekwaam docht: 55 en daar achter kwam zóó lange sleep van menschen, dat ik niet geloofd zou hebben dat de dood er zóó velen had ent-maakt. 58 Nadat ik er éénen had herkend, keek ik, en ik zag de gelijkenis desgenen, die uit lafheid de groote weigering had gedaan. 61 Onmiddellijk begreep ik en was ik verzekerd dat dat de schare was der landzieken, aan God ongevallig en aan Zijne vijanden. 64 Die verworpelingen, die nooit levend waren, waren naakt en zeer gestoken door muggen en wespen, die daar waren. 67 Zij besproeiden hun het gelaat met bloed, dat vermengd met tranen, aan hunne voeten door walgelijke wormen werd gegaêrd (…)

Als ik het goed begrijp (maar helemaal begrijpen doe ik de Goddelijke Komedie nooit), legt Kavafis het accent anders dan Dante, in zijn prachtige gedicht:

‘Che fece…Il gran rifiuto’

Voor sommige mensen komt een dag waarop zij
het grote Ja of het grote Nee moeten zeggen.
Het blijkt meteen wie het Ja in zich gereed heeft,
en na het gezegd te hebben gaat hij

verder in eer en in vertrouwen op zichzelf.
Wie weigerde heeft geen berouw. Werd het hem weer gevraagd,
nogmaals zou hij nee zeggen. En toch richt dat nee
– het juiste – hem ten gronde voor heel zijn leven.

Leuk is het allemaal niet, maar het ‘grote Nee’ moet gesproken worden, door sommige mensen. Sommige mensen hebben het ‘Ja’ klaarliggen en voor die mensen is er letterlijk niks aan de hand. Hij gaat voort, ‘in eer en in vertrouwen op zichzelf’. Spannend is het allemaal niet, gemakkelijk wel. Degene die het ‘Nee’ zegt heeft, volgens Kavafis (en daarin verschilt hij van Dante) geen berouw. Sterker, hij zou het precies zo doen, als het hem nogmaals gevraagd werd. Ondanks de ten gronde richting van zijn leven, dat het onvermijdelijke gevolg is.

Het is een typisch Kavafis-gedicht. In een bijna onnavolgbaar parlando rommelt hij allerlei klassieke motieven en thema’s om, en alles wat hij schrijft heeft op een verhulde manier betrekking op zijn eigen leven. Kafavis heeft ‘Nee’ gezegd tegen een ‘gewoon’ leven en bleef ondergronds, als homoseksueel in een voor homoseksuelen onvriendelijke tijd en omgeving. Toch zou hij, denk ik uit dit gedicht te mogen concluderen, opnieuw ‘Nee’ zeggen, ook al zou hij in de Hel van Dante terechtkomen. Juist als hij in die Hel terecht zou komen, zou hij ‘Nee’ zeggen.

Palmen legt het zeggen van ‘Nee’ in het interview uit als een noodzakelijke weigering van allerlei zaken: ze zegt eerst ‘Nee’, om daarna ‘Ja’ te kunnen zeggen – bijvoorbeeld tegen haar schrijverschap, dat haar gelukkig heeft gemaakt. Ze maakt er eveneens een problematiek van migranten van, van mensen die het vertrouwde verlaten om iets te kunnen wórden. Het is een interpretatie, maar ik denk dat ze de tragiek hier over het hoofd ziet. Het gaat niet over het hebben van een ‘zwaar’ leven, maar over het afzien van iets definitiefs, al zegt Kafavis niet van wat. Dat doet er niet toe. Want je weet wanneer het zo ver is vanzelf wel wat het antwoord wordt.

Het gedicht van Kafavis heb ik hier vandaan gehaald. Het is niet helemaal duidelijk wie het heeft vertaald.

Advertenties

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s