Peppelenbos, Giphart en Cloostermans (en over Verhulst); over good reads

De valkunstenaar 25juli.inddIn een mooi interview dat Indruk had met Mark Cloostermans, zegt hij onder meer: ‘Het is niet omdat een boek gemakkelijk wegleest, dat het een goed boek is. Het moet ook nog ergens over gáán. Neem bijvoorbeeld de nieuwe Verhulst. Ik beleef daar plezier aan, maar daarom is het nog geen goed boek. Een boek kan een wereldbeeld of een interessante karakterschets bevatten, een unieke stijl hebben. Af en toe mag het moeite kosten om je daartoe te verhouden. Maar het omgekeerde geldt ook: een boek is niet belangrijker naarmate het ondoordringbaarder is.’

Aan deze uitspraak moest ik denken na het lezen van De valkunstenaar van Coen Peppelenbos en Lieve van Ronald Giphart. Omdat de uitspraak van Cloostermans voor beide boeken niet opgaat: de twee boeken lezen gemakkelijk weg en gáán ook nog ergens over. Waarbij je je dan ook nog kunt afvragen: Is het nodig dat een boek ergens over gáát? Op zich niet, ben ik geneigd te denken, al is het wel zo dat je je bij de boeken van Verhulst wel eens afvraagt waaróm ze op de markt worden gebracht, behalve om in korte tijd goed te verkopen (waar niks mis mee is).

Lieve en De valkunstenaar zijn allebei een good read, waar je – als je bereid bent om tussen de regels door te lezen – iets meer van kunt opsteken. Hoe je kunt omgaan met het herdenken van een geliefde die is overleden, bijvoorbeeld. Daar geeft Giphart een antwoord op, of eigenlijk: een paar antwoorden. De lezer die moeite wil doen, kan ze uit de tekst tevoorschijn toveren. Peppelenbos kan de lezer leren hoe je een plek in het leven kunt bevechten zonder compromissen te sluiten. De hoofdpersoon van De valkunstenaar blijft zijn ambities trouw en ondertussen ‘regelt’ hij de zaken voor het wat warrige gezin waarin hij plotseling de vaderrol moet vervullen.

Verhulst begeeft zich in hetzelfde segment, hij maakt goed geschreven, kundig in elkaar gezette boeken die iedereen kan lezen en waar iedereen iets van zijn gading in kan vinden. Het leven gezien van beneden en Spoo Pee Doo zijn daarvan de meest recente voorbeelden. Waar Clarice Lispector, over wie ik gisteren schreef, per zin van register kan wisselen of per alinea aan een nieuw, ogenschijnlijk niet met het voorafgaande samenhangend verhaal kan beginnen, richten Peppelenbos, Giphart en Verhulst zich op iets anders. Ze brengen een (heel vaardig gemaakte) vorm van vermaak, die in een literaire traditie staat en zich er tegelijkertijd van los zingt. Giphart noemde dit wel eens literette, maar dat is het ook niet helemaal: het is literatuur die de problematiek in principe uit de weg gaat, maar via een omweg, via het mooi vertelde verhaal, toch binnenhaalt.

De meest literaire van het trio Peppelenbos, Giphart en Verhulst is denk ik Peppelenbos. Ik vind zijn De valkunstenaar interessanter dan Lieve en interessanter dan de twee meest recente boeken van Verhulst. Zijn op de beroemde valkunstenaar Bas Jan Ader  gebaseerde Bas Jan is niet alleen sympathiek, hij is ook op een bijna autistische manier niet af te brengen van het doel dat hij nastreeft: kunstenaar worden, vallen, de beste valkunstenaar ter wereld worden. In dit boek valt Bas Jan zijn ambitie en zijn volwassen leven in. Giphart is erg op dreef, maar in Harem ging hij net iets verder. En Verhulst is inmiddels bijna alleen nog maar stijl. Een briljante stijl, maar alleen maar stijl – of misschien is hij toe aan een update van zijn inmiddels iets te bekende stijl.

Het vreemde is, en daarin schiet de literaire kritiek tekort, dat er geen recensent is die dit soort overwegingen meeneemt bij het beoordelen van nieuwe boeken. De cultuurindustrie heeft niet alleen definitief ‘gewonnen’, maar ook definitief een einde gemaakt aan het in een literaire context plaatsen van boeken die zich buiten die cultuurindustrie bevinden. Peppelenbos’ boek valt daarom buiten de boot. Giphart wordt over het algemeen besproken, maar niet altijd in gunstige zin. Verhulst kan rekenen op aandacht in alle kranten en bladen (en op televisie) als hij iets nieuws publiceert. Het is hem overigens van harte gegund. Mijn punt is een ander: er wordt te weinig gekeken naar de werking van een boek en te veel naar reputaties.

De tekst is in dit spel de verliezende partij. En als je zuiver naar de tekst kijkt, is Peppelenbos voor mij de winnaar van een wedstrijd waarvan Mark Cloostermans zich vervolgens kan afvragen of die er toe doet. Een zinnige en niet zo 1, 2, 3 te beantwoorden vraag.

Advertenties

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s