Fons Geraets en Toon Hermans in 1996

fons-met-toon-210ce407Wat is erger dan een geboren Limburger zijn? Een Limburger die niet meer in Limburg woont zijn. Of erger: een Limburger zijn die niet meer in Limburg kan wonen, omdat hij zich vrijwillig aan de diaspora heeft overgegeven. Dat dacht ik toen ik gisteren luisterde naar het niet eerder volledig uitgezonden interview dat Fons Geraets (een Limburgs radio-icoon) twintig jaar geleden had met Toon Hermans, ook zo’n exil-Limburger die in Holland verzeild was geraakt. Met een eeuwige heimwee en een tergende, uit het Thuisland meegesleepte sentimentaliteit tot gevolg; een heimwee en een sentimentaliteit die het werk van Hermans overigens gunstig beïnvloedden. Soms is het goed om iets kwijt te raken.

Het mooie is dat Hermans in het interview schakelt tussen het dialect en het Nederlands. Hij weet soms zelfs niet wat hij spreekt. Fons probeert in het begin nog strikt vast te houden aan het Nederlands, de taal die op L1 leidend was en is, maar gaat gaandeweg meer en meer overstag, ook omdat Gé Reinders (die om een of andere reden aanzit aan het gesprek) dat provoceert. Het maakt Hermans iets losser. En het interview interessanter. Hermans, de eeuwige wegwuiver van alles wat op diepte kan wijzen, komt in het dialect net iets beter uit de verf. In het Sittards is hij iemand met een prettig relativeringsvermogen. In het Nederlands is hij soms een iets te moralistische en oppervlakkige bijna-clown.

Of laat ik het anders zeggen. In het Nederlands is hij zich hyper-bewust van zijn positie. In het dialect staat hij iets dichter bij de sjaele zeiver die de Limburgse humor, of semi-humor, kenmerkt. Hermans dringt dat zelf op aan dit interview en dat is zijn kracht. De kracht van Geraets is dat hij er deels in meegaat en deels niet. De wederzijdse weerstand geeft het interview net dat randje waar Hermans meestal niet aan toe kon komen – omdat hij de Grote Hermans moest spelen. Hij kan het nu zelfs opbrengen om door zijn namaak-bescheidenheid heen te breken.

Ik heb Hermans maar één keer zien optreden, in de schouwburg van Leiden. Het was niet echt een grootse show, hij was al bijna dood, het was allemaal wat plichtmatig, flauw, je zag dat de artiest het kon, dat hij een timing had om van te watertanden, maar de geest was al enigszins geweken en hij was toen té sentimenteel. Het publiek zag dat allemaal ook, maar iedereen herinnerde zich toch de geniale Toon van vroeger en daarom werd hij, door iedereen daar in Leiden, bewonderd, toegejuicht, van menig open doekje voorzien. Hermans was een geest geworden, iemand die nog honderd jaar had kunnen optreden voor steeds een zaal vol mensen die zich hem nog herinnerden.

Het interview is niet alleen een monument voor Hermans, die gisteren honderd zou zijn geworden als hij nog leefde, maar ook voor Fons Geraets. Sta me een paar persoonlijke opmerkingen toe. Toen ik jong was, luisterde ik naar de ROZ, de Regionale Omroep Zuid, waar Geraets toen al voor werkte. Hij werkt er volgens mij sinds 1920. Op die zender was een boekenprogramma (van Wiel Kusters, Hans van de Waarsenburg en Fred van Leeuwen) en daarin maakte ik kennis met de Nederlandstalige literatuur. Fons Geraets deed voor andere programma’s soms een uur durende gesprekken en leerde me luisteren. Het was radio van hoog niveau, en Geraets maakt met De Stemming nu nog een programma dat van voor tot achteren goed in elkaar zit. Dat ik een keer of wat door hem ben geïnterviewd vind ik een eer, of nou ja, ik ben er wel trots op.

Het interview met Hermans joeg de melancholie aan. Het is niet altijd prettig om op een kilometer of honderdvijftig van het Thuisland te zitten miemelen. Je kunt ook in een trein stappen en terugreizen. Maar wie dat zou doen, had het niet begrepen. Terugreizen is zinloos. Soms heb ik heimwee naar Limburg. Steeds vaker, al weet ik zeker dat ik er nooit meer zal wonen. Soms moet ik in mijn gehate en geliefde heimwee lachen of ben ik geëmotioneerd, bijvoorbeeld door Hermans. En altijd kan ik denken, als ik weer iets heb geschreven: Misschien word ik deze keer nog eens ondervraagd door Geraets. Wie weet zelfs in het dialect.

Foto: L1

Advertenties

2 gedachtes over “Fons Geraets en Toon Hermans in 1996

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s