Lezen (95, 2): Edward St Aubyn en Patrick Melrose

patrickmelrose(Een vervolg op dit stuk)

Nu ik alle romans over Patrick Melrose heb gelezen, probeer ik een gevoel van teleurstelling te verbergen. Wat begint met vuurwerk eindigt op enkele uitzonderingen na in gesputter. Hoewel er iets te zeggen valt voor de manier waarop St Aubyn de eerste drie romans ‘bekroont’ met twee ‘mindere’ boeken blijft het wringen. Waarom moeten Mother’s Milk (Moedermelk) en At last (Eindelijk) zo nodig volgen op Never mind (Laat maar), Bad news (Slecht nieuws) en Some hope (Wat heet hoop)? Waarom had St Aubyn meer succes met het wat humanistische, hier en daar ronduit zeikerige (al is het toch een goed boek, gek genoeg) Moedermelk dan met de meer bijtende eerdere romans?

Hoewel: Mother’s Milk is niet zozeer humanistischer dan de vorige romans, dat predikaat gaat meer op voor Some Hope, tot in de titel mierzoet. St Aubyn lijkt zich na de eerste drie romans de opdracht te hebben gegeven om het personage Patrick Melrose tot bezinning te laten komen, om die wildebras die in zijn jeugd werd misbruikt en daarna in een warboel van druggebruik en relatiegedoe terechtkwam op zijn pootjes terecht te laten komen – na de ellende komt de bezinning en daarop volgt de acceptatie, waarna alle lezers in vrede kunnen heengaan. De doerak krijgt kinderen, heeft een tijdlang een vrouw (tot hij haar, uiteraard, kwijtraakt), legt zich er bij neer dat zijn moeder het familiekapitaal grotendeels weggeeft aan anderen, komt in het reine met zijn weerzinwekkende verkrachter van een vader en nu ja, het is alsof je een aflevering van het programma van Keith Bakker zit te kijken. Er wordt zelfs een beetje gehuild.

Wat St Aubyn uit de weg gaat, is het allesbepalende van het misbruik waaraan de jonge Patrick Melrose is onderworpen én van de wurgende onderdanigheid van de moeder, die weet of vermoedt wat er aan de hand is, maar geen hand uitsteekt. De moeder die zichzelf eerder als slachtoffer ziet dan als mede-dader. St Aubyn probeert Melrose in de laatste twee boeken vrede te laten hebben met alles, met zijn afkomst, zijn jeugd in een belachelijk rijke familie én met het door beide ouders gefaciliteerde misbruik, maar het komt er niet echt van. De acceptatie wordt min of meer uitgeschreven, hij is nergens echt navoelbaar. Patrick Melrose heeft een ontwricht leven en dat is niet meer te repareren. Hij is al in het midden van het bos. Zijn vader en moeder hebben dat op hun geweten, en daar doet geen obligate vergeving iets aan af.

Het lijkt soms wel of de oudere Melrose nog steeds niet helemaal door heeft wat hem is overkomen. Dat wordt één keer in een prachtige scène uitgebeeld. Patrick vertelt zijn zoontje over de ‘zwemles’ die zijn vader hem ooit gaf toen hij drie was: hij gooide hem in het zwembad bij het zomerhuis en Frankrijk en ging aan de kant van het bassin staan kijken hoe Patrick het er vanaf bracht. De kleuter overleefde het ternauwernood.

Roberts nieuwsgierigheid naar zijn grootvader had Patrick ertoe gebracht hem het verhaal van zijn eerste zwemles te vertellen. Hij had het gevoel dat hij zijn zoon te veel zou belasten door hem te vertellen dat David hem had mishandeld en misbruikt, maar anderzijds wilde hij Robert een glimp tonen van de hartvochtigheid van zijn grootvader. Robert was diep geschokt.
‘Wat gemeen,’ zei hij. ‘Iemand die drie is, denkt dan dat hij doodgaat. Sterker nog, je had wel dood kunnen gaan,’ voegde hij eraan toe, waarna hij Patrick even geruststellend omhelsde, alsof hij het gevoel had dat de dreiging nog niet helemaal was geweken.
Door Roberts medeleven raakte Patrick bevangen door de realiteit van wat hem tot dan toe als een betrekkelijk onschuldige anekdote had gezien. Hij kon nauwelijks meer slapen en áls hij al in slaap viel, schrok hij vrijwel meteen wakker van zijn bonzend hart. (…) Hij kon niet verteren dat zijn vader iemand was geweest die hem dood had gewenst, die hem liever liet verdrinken dan dat hij hem leerde zwemmen (…).

Er is een kind voor nodig om Patrick Melrose te laten zien dat hij iets wegstopte, dat hij zijn lange worsteling om Patrick Melrose te worden (en ouder, en wijzer, en saaier) is begonnen in een omgeving die hem nergens houvast biedt, ondanks het geld en de ‘goede’ opvoeding die hem een voor het oog gespreid bed bieden. Robert ziet iets wat St Aubyn misschien ook zag, maar niet heeft toegelaten. Zijn romans ‘gaan’ niet over de hogere klassen in Engeland of over een door misbruik verwoest leven, ze gaan over wat er kan gebeuren als je een kind op jonge leeftijd uit de ‘gewone’ wereld haalt en opzadelt met een geheim. Op latere leeftijd kan hij dat alleen accepteren als hij het nog steeds afdekt en blijft afdekken.

St Aubyn was er in zijn eerste drie romans bijna, bijna had hij de acceptatie afgewend. Bijna was hij in staat om een personage op papier te krijgen dat dwars door zijn afkomst heen zou gaan. Uiteindelijk heeft hij, waarschijnlijk ook voor zijn eigen welzijn, gekozen voor een andere weg. De belofte die de eerste drie romans inhouden is wat blijft.

Advertenties

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s