De cultuur en de klassiekers

51yfQ9WH4bL._SL500_SY344_BO1,204,203,200_Zondagavond raakte ik verzeild in een gesprek over ‘de cultuur’. Het was laat, zeg ik er ter verdediging bij, en mijn gespreksgenoten waren zo niet dronken, dan toch enigszins aangeschoten. Verder zijn het aardige mensen. Zelf drink ik al zes hele weken (en drie dagen) geen alcohol meer, dus ik had nergens schuld aan. Ik zei nog: Mensen, doe het niet, dat wordt geheid ruzie. Maar mensen luisteren niet als ik ze goede raad geef. Dat is mijn lot.

Er ontstonden (hoe kan het ook anders?) twee kampen. De preciezen stelden zich op het standpunt dat er pas van cultuur sprake kan zijn als een bepaalde groep (een ‘elite’) zichzelf toegang heeft weten te verschaffen tot kennis, een kennis die binnen die groep wordt herkend en gedeeld, kennis waaraan leden van die groep elkaar als het ware kunnen herkennen. Het verwijt dat dit elitair is, uitgesproken door een rekkelijke, werd honend weggewoven. Hoe kon kennis elitair zijn? Kennis staat aan de basis van alle cultuur.

De rekkelijken waren er heilig van overtuigd dat elke tijd zijn eigen, nieuwe, kennis met zich meebrengt, en dat het niet erg vruchtbaar is om kennis als een vastomlijnd gegeven te beschouwen, zoals op gymnasia maar al te vaak gebeurt. Zij zagen eveneens niet in waarom het leren van talen die niemand meer spreekt de leden van een ‘elite’ een streepje voor zou moeten geven. Was het niet veel belangrijker om de levende talen goed te onderwijzen? Verandering is het wezen van alle cultuur.

Het werd, zoals altijd tijdens dit soort gesprekken, een levendige bedoening, of eigenlijk werd er vooral veel heen en weer geschreeuwd.

Het is heel gek om daar helemaal nuchter getuige van te zijn. Je staat er ineens buiten. Het onderwerp, waar je na zes glazen witte wijn best het briljante laatste woord over had willen zeggen, verliest alle glans. Bijna alles wat wordt gezegd is totaal oninteressant. Je overweegt uit te leggen dat een begrip als ‘cultuur’ niets, of niet alleen, met onderwijs te maken heeft, maar je hoort de antwoorden die je daarop krijgt al in je hoofd en zwijgt. Laat ze maar. Het waait wel over. Morgen zijn ze alles vergeten.

Soms kom ik bij leesgroepen. Die bestaan uit goedwillende mensen, mensen die hartstochtelijk lezen en daarom alleen al niet echt slecht kunnen zijn. Hoewel. Er altijd wel iemand aanwezig, en altijd is dat een vrouw, want de meeste leesgroepen bestaan uit vrouwen, die vertelt dat ze alleen maar ‘de klassiekers’ leest, want die vervullen haar met veel meer cultureel genot dan ‘de Nederlandse literatuur’. Zij heeft die Nederlandse literatuur wel gelezen, ooit, maar daarmee is zij, toen ze ‘de klassiekers’ ontdekte, gestopt.

Ik weet niet precies waarom, maar die opmerking maakt me elke keer weerloos van haat. Mijn moeder zou zeggen: ‘Laat die mensen toch.’ Ja, dat is nu net het probleem! Als je die mensen hun gang laat gaan, is het binnen de kortste keren weer oorlog.

Vraag je even door of ze toch niet stiekem hedendaagse auteurs leest, dan wil ze eventueel een uitzondering maken voor ‘echte schrijvers’ als Nelleke Noordervliet of Oek de Jong (of, in de gunstigste gevallen, Arnon Grunberg en A.F.Th. van der Heijden), maar verder is het ‘klassiekers’ wat de klok slaat. Geef toe, meneer, Cervantes, Ovidius, Sterne, of hoe ze allemaal mogen heten – die zijn toch veel beter dan al die Nederlandse schrijvers?

Ik, Nederlandse schrijver, zeg dan altijd: Ja, die zijn beter dan de meeste Nederlandse schrijvers. Maar ik lees die klassieken, net als u, en sommige Nederlandse schrijvers lees ik ook, want ik vind het vreemd om nooit eens iets dat in deze tijd verschijnt tot me te nemen. Of woorden van gelijke strekking. Dan word ik meewarig aangekeken en de rest van de avond behandeld als de Nederlandse schrijver die ik ben. Na het gesprek van afgelopen zondag ga ik de volgende keer denken: Het waait wel over. Morgen  ben ik alles vergeten. Zelfs als ik diep in mijn hart weet dat dit niet het geval is.

Advertenties

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s