Alles komt door Connie

dautzwnberg neusEen merkwaardig stuk, ‘Het begon met een wijkende kringspier’. De schrijver ervan, Joost de Vries, opent met een herhaling van de lijst van vier dichteressen en één uitgeefster die Ilja Leonard Pfeijffer in zijn boek Brieven uit Genua zegt te hebben beslapen. Met enig genoegen schraapt De Vries de ketel leeg, waarna hij ook nog wat andere ‘kwesties’ van recente datum tegen het licht houdt. Hij is de literaire journalist. Hij geeft alleen maar door. Die schrijvers, die hebben zich overgegeven aan roddelzucht en aan het slechten van de wand tussen het persoonlijke en het literaire. Dat deze wand net als de Berlijnse Muur is gevallen, komt door het boek I.M. van Connie Palmen. 

De Vries weet dat zijn stelling een wankele is, en relativeert haar zelf: ‘Het is niet zo dat Connie Palmen de eerste was die zonder enige gêne zo’n openbaar privé-verhaal opschreef. Mensen als Renate Rubinstein waren haar voorgegaan. De deur stond dus op een kiertje, maar Palmen trapte die deur zo hard open dat hij nooit meer dicht zou kunnen. Connie Palmens I.M., of het succes van I.M., maakte een genre mogelijk dat anders misschien alleen incidenteel zou opduiken.’

Ik weet niet of dit waar is. De Vries noemt Rubinstein al, maar je kunt Gerard Reve, Anna Blaman, Jacob Israël de Haan en Lodewijk van Deyssel aan dit rijtje toevoegen. Kijk toch eens hoe netjes ik terugga in de tijd. Vier schrijvers die in een bepaalde tijd met een boek kwamen dat een bepaalde grens verlegde, dat niet alleen ‘onwelvoeglijk’ werd gevonden, maar ronduit verwerpelijk. Hoe haalde de auteur het in zijn of haar hoofd om DIT allemaal op te schrijven. De auteurs slechtten, kortom, de grens tussen het persoonlijke en het literaire: hun boeken waren een literaire weergave van thema’s en obsessies die de auteurs in het persoonlijke leven voort-joegen.

Niet iedereen hield dapper vol. Lodewijk van Deyssel heeft Een liefde later met de rode pen bijgewerkt. De masturbatie-scène verdween, al mocht de scène waarin de hoofdpersoon na een huwelijksaanzoek naar een bordeel gaat blijven. Andere tijden, andere zeden. Jacob Israël de Haan hield zijn poot wel stijf, zou ik bijna hebben geschreven. Het liep uiteindelijk niet echt goed met hem af. Anna Blaman werd vernederd tijdens een ‘tribunaal’ dat nog steeds een schandvlek op de Nederlandse literatuurgeschiedenis is, maar beleefde later een periode van aanzien.

Alleen Gerard Reve heeft mogen meemaken dat hij, zonder ooit een letter te hoeven schrappen, de tijdgeest mee-kreeg en uit kon groeien tot een algemeen geaccepteerd groot schrijver die zelfs enige school maakte. Reve was controversieel en alom geliefd. Een zeldzame samenwerking tussen talent en tijdgeest. Ik denk dat Palmen en alle andere voorbeelden die De Vries noemt vooral de tijdgeest mee hebben. Ze zijn niet zozeer grensverleggend. Ze slechten geen muren. Ze schrijven boeken die precies passen in de tijd waarin ze verschijnen.

Je zou het heus wel merken, als er een boek verscheen dat echt aan de rafelranden van de moraal morrelde. Dan zou het geloei van verontwaardiging niet van de lucht zijn, dan zou de schrijver zich maar beter enige tijd gedeisd kunnen houden. En voorlopig is er geen Nederlandse Houellebecq opgestaan, al komt A.H.J. Dautzenberg soms in de buurt. Ik bedoel: welke andere Nederlandse schrijver heeft zo vaak en zo hardhandig gemorreld aan alle opvattingen die je als nette burger in deze tijd maar kúnt hebben? Niemand. Of het zou Arnon Grunberg moeten zijn, een schrijver die De Vries ook (maar niet meteen in positieve zin) noemt.

In het Brabants Dagblad van 30 mei jongstleden lees ik dat dezelfde Dautzenberg afgelopen zaterdag tot ‘de gevaarlijkste intellectueel van Nederland’ is uitgeroepen. Ik was nog van plan om de avond in De Balie bij te wonen. Maar er was van alles loos met de treinverbindingen en het kwam er niet van. Op de foto bij het artikel draagt Anton, net als de jongen naast hem, een clownsneus. Ik vond dat wel tekenend. Net zoals ik het tekenend vind dat de jury die moest kiezen uit drie mensen onder voorzitterschap stond van Ilja Leonard Pfeijffer.

Nu is de vraag: zijn Pfeijffer en Dautzenberg zaterdag met elkaar naar bed geweest? En zo ja, waar was Connie toen het gebeurde?

Advertenties

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s