Lezen (66)

In ‘de twaalf artikelen van het geloof’ wordt de kerk omschreven als ‘de gemeenschap van de heiligen’; de literatuur moet het zonder artikelen van geloof  stellen, maar hier en daar duikt wel degelijk een gemeenschap van zich (en elkaar) als heilig beschouwende schrijvers en literatuurbeschouwers op.

Hans Groenewegen, waar ik eerder over schreef in aflevering 64, is in elk geval voor sommige mensen een heilige. Bijvoorbeeld voor Marc Kregting (zelf op zijn beurt een mede-heilige). Kregting schrijft op zijn weblog: ‘Driemaal heeft Hans Groenewegen nu een selectie uit zijn kritieken en kronieken over poëzie gebundeld. Met schrijven zin verzamelen vind ik een belangrijk boek, maar het stemt me ook weemoedig. Het lijkt een afscheid van een tijd waarin literatuurbeschouwers een dialoog mochten aangaan met teksten. Maar papieren media zien hier geen heil meer in.’

Op De Contrabas schreef ik:

Kregtings hele stukje draait om twee assen, te weten zijn oordeel over recensiesites (“In tegenstelling tot wat het internet met zijn oneindigheid vermag, laat het vol goede bedoelingen parochies ontstaan. De genoemde sites willen deelnemen en de actualiteit mede bepalen.”) en zijn oordeel over het belang van Hans Groenewegen, dat blijkbaar niet genoeg bejubeld kan worden.
Onze cultuur, zegt Kregting, is aan het verdwijnen… maar ooit was zij de beste. Marc Kregting pleit voor een literatuurbeschouwing die zich inmiddels buiten zijn zichtveld afspeelt. En hij verwijt het de spiegel dat die zijn beeltenis niet meer weerkaatst.

Volgens mij heb ik hierbij toch iets anders over het hoofd gezien, iets dat fundamenteler ligt verankerd in de aard van iemand als Groenewegen. Hij is namelijk, voor de goede lezer van zijn stukken, in wezen (of, zoals Arnoud van Adrichem, iemand die de zaligverklaring nadert, zou zeggen: in se) intolerant tegen iedereen die niet hartgrondig ‘ja en amen’ tegen hem zegt.

Literatuurbeschouwing is voor Groenewegen dé manier om zijn wil (excuseer: zijn diepgravende omgang met teksten) op te leggen aan de onderknuppels die hem moeten lezen (excuseer: de mensen die met hem, maar wel onder zijn leiding, in dialoog moeten gaan).

Zijn redelijkheid (let op: ik vermijd het woord ‘schijnbare’) laat hij soms varen, bijvoorbeeld om een lullige opmerking te maken over De Contrabas, over Herman de Coninck of over Gerrit Komrij. Korte, niet zo diepe speldenprikken, die hij misschien wel probeerde te vermijden – maar soms moet de gal er blijkbaar even uit. Toch is zijn ‘methode’ niet mis:

Mij gaat het erom het volledige gedicht als uitgangspunt te nemen. Of het nu gaat om een tekst met uitwaaierende of concentrerende aanpak; of hij ongrijpbaar is of verpletterend of dobberend; of hij is lezers fixerend, in alle gevallen is de hele tekst het uitgangspunt waarin de lezer (zijn beeld op zichzelf en anderen) kan veranderen. Hij is geen leverancier van flarden waarmee de lezer zijn positie onderbouwen kan. Ik hoef me niet aan de vaste opties van mezelf te hechten. Het is een leeswijze die te verbinden is met mijn eigen dichterschap. Ik laat zelfs in een bewusteloos schrijven uiteindelijk iets achter met de handeling dat ik klaar ben. Dan houd ik op met schrijven of begin bewust aan iets anders. Wat overblijft is een voorwerp dat wie dan ook de mogelijkheid biedt vanuit een onbekend gegeven te zoeken naar zijn aard.

Dit, met alle respect, ratjetoe aan stijlbloempjes, is voor wie het heel goed bekijkt inderdaad een mengeling van arrogantie en naïviteit. De auteur die dit met droge ogen op papier zet en vervolgens naar de drukker laat brengen, is misschien wel een groter gevaar voor de lezer dan, zeg, een populist als [naam invullen]. Want het is niet zo dat iederéén per se aan de hand van Hans Groenewegen wil ‘zoeken naar zijn aard.’

Advertenties

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s