Lezen (44)

Iedereen die boeken leest, kent het. Zo lees je een of twee boeken per dag, of in elk geval een aantal boeken per week, en zo lees je weken helemaal niets. Nou ja, niets is overdreven. Maar je leest ineens weken geen boeken meer. Zoals iemand voor de kledingkast kan staan en kan uitroepen: ‘Ik heb niets meer om aan te trekken’, zo kan de lezer voor zijn kast of kasten of bibliotheekmeubel staan en verzuchten: ‘Ik heb niets meer om te lezen.’

Dat is, letterlijk genomen, niet waar. Sterker: dat is totale onzin. Er zijn miljoenen boeken die hij (ik) zou kunnen gaan lezen en in huis zijn er sowieso ergens tussen de 500 en de 1000 boeken die hij (ik) ter hand kan nemen. Hij (ik) kan zelfs gaan herlezen, die heerlijke bezigheid. Maar wat is herlezen? Is dat niet een bezigheid die het nutteloze van het lezen aan het daglicht brengt en onderstreept?

Pierre Bayard schrijft in Hoe te praten over boeken die je niet hebt gelezen: ‘Dus zelfs terwijl ik nog bezig ben met lezen, begin ik te vergeten wat ik gelezen heb, en dit proces is onontkoombaar, het gaat door tot het moment waarop het lijkt alsof ik het boek niet gelezen heb (…). Je hebt van een boek nooit meer dan een groter of kleiner deel gelezen, en zelfs dat deel is, op langere of kortere termijn, gedoemd te verdwijnen.’

Ik merk dit altijd op zijn sterkst als ik detectiveverhalen lees. Die onthoud ik zo ongeveer, op de ontknoping na. Lees ik een dergelijk verhaal een jaar of wat later opnieuw, dan bieden de laatste bladzijden voor mij net zo’n verrassing als bij eerste lezing. Jaren geleden las ik alle Maigretverhalen van Simenon, en toen ik onlangs een paar boeken herlas, merkte ik dat ik de plot in geen van de gevallen vóór de afloop van het verhaal kon voorspellen. Ik moest ze tot het einde herlezen.

Van die Maigrets herinnerde ik me echter het belangrijkste: de sfeer die in de boeken hing, een sfeer die de echte hoofdrolspeler is, meer nog dan de iconische commissaris. Simenon is de schrijver van een sfeer, een sfeer die heel dicht bij mijn eigen levensgevoel (een groot woord dat ik niettemin gebruik) ligt. Hij is van Luik, en dat is niet van ver van het land van mijn jeugd. Hij heeft dezelfde dingen gezien en ondergaan. Zijn boeken vormen daarvan de weerslag.

Simenon roept, in de Maigrets en in de gewone romans, sferen op. Het is het licht van een namiddag, een namiddag waarin mensen zich stierlijk vervelen of op elkaar aanvallen of verliefd worden (en seks hebben). Op den duur gebeurt er iets, iets dat de stilstand doorbreekt. De gebeurtenis is dramatisch, al lijkt het er even op dat dit niet zo is, of zal zijn. Aan het eind blijft één mens over, in totale eenzaamheid – en in dezelfde, onveranderlijke sfeer.

Ik kan daar alleen maar herlezing op herlezing tegenover stellen.

Advertenties

Een gedachte over “Lezen (44)

  1. Herlezen? Er is ook nog ‘ongelezen’ … Of todo.

    Pierre Bayard: hoe bestaat het! Je herinnert me eraan dat de genoemde titel hier al jaren ergens ongelezen ligt te sluimeren! Ben even naar dat boek op zoek gegaan maar vind het niet direct. Ik stootte daarbij wel onverhoeds op “De ongewone lezer” (Hare Majesteit van Windsor Castle) van Alan Bennett, uitgave 2008, lees ik. Verder ben ik met het lezen van deze “satirische roman” (142 pagina’s) nog niet geraakt.

    What a feeling: nog zoveel te verwachten! En daarbovenop: nog zoveel te herlezen!

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s