Lezen (38)

‘Il n’y a pas de hors-texte’ – dat is natuurlijk waar, maar het mag vervolgens niet verbazen dat een tekst soms een buitentalige werkelijkheid oproept, of ontvouwt. De werkelijkheid, die al bestond voordat wij taal gingen gebruiken, is zo’n moloch dat de taal er alleen soms, en bij flitsen, in epifanie, over kan spreken. In het boek De Keizer, macht en ondergang van Ras Tafari Haile Selassi lees ik op bladzijde 140:

Zijne Vereerde Majesteit schold op de ambtenaren die niet in staat waren een eenvoudig principe te begrijpen: het principe van de tweede zak. De mensen komen nooit in verzet omdat zij een zware zak te dragen hebben. Zij komen nooit in verzet omdat zij uitgebuit worden, want zij kennen geen leven zonder uitbuiting, weten niet dat zo iets bestaat. En hoe kunnen zij naar iets streven waar zij geen voorstelling van hebben? Het volk komt alleen in opstand wanneer iemand opeens, met een snelle beweging, probeert een tweede zak op hun schouders te smijten. De boer kan dat niet houden, valt met zijn gezicht in de modder, springt op en grijpt een bijl. En, beste vriend, hij grijpt die bijl niet omdat hij geen kracht meer had om die tweede zak te dragen. Nee, hij had het best gekund. De boer springt overeind omdat hij voelt dat je – door opeens en stiekem die tweede zak op zijn schouders te willen smijten – geprobeerd hebt hem te beduvelen, hem te behandelen als een reddeloos dier. Je hebt de rest van zijn al vertrapte waardigheid nog meer vertrapt door hem als een idioot te behandelen, als iemand die niets ziet, niets voelt en niets begrijpt. De mens grijpt niet naar een bijl om zijn eigen portemonnee te beschermen, maar alleen om zijn mens-zijn te  verdedigen. En daarom, amice, daarom schold Zijne Majesteit op de ambtenaren die voor hun eigen gemak en uit ijdelheid, in plaats van die lasten beetje bij beetje op te leggen, de hele zak in één keer op de schouders probeerden te smijten.

Het boek van Ryszard Kapuściński zou verplichte lectuur moeten zijn voor iedereen die een managementboek wil schrijven. Alles staat er al in. Heile Salassi was een scherpzinnig manager, die er de wind flink onder had – en toch werd vereerd als een heilige. Het boek staat bol van uitdrukkingen als ‘Zijne Uitzonderlijke Majesteit’, ‘Zijne Onovertroffen Majesteit’, ‘Zijne Voortreffelijke Majesteit’ en ‘Zijne Vereerde Majesteit’ (zie hierboven).

In het lange verhaal doet Kapuściński, via een verhaal over Heile Selassi, uit de doeken hoe de Belastingdienst overal ter wereld werkt. Natuurlijk doet die Belastingdienst dat zonder het verhaal net zo gemakkelijk, maar de anekdote, het verhaaltje geeft ons heel even het idee dat we bij benadering kunnen begrijpen hoe de Belastingdienst functioneert (en blijft bestaan, voorlopig).

De tekst kan wat buiten ons is heel even aanraken. Daarna gaan we weer de wildernis is, of vallen we met ons gezicht in de modder.

Advertenties

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s