Lezen (11)

Als je leest, betreed je een wereld waar je geen deel van uitmaakt en die je toch in zijn geheel kunt leren kennen, of kunt ervaren. Het meest ideaal is het bereiken van een staat waarin het verhaal je meeneemt of meesleept zonder dat je in de gaten hebt dat dit aan het gebeuren is.
Na de laatste bladzijde word je weer uit die wereld verdreven of gesmeten. Ondertussen is die vreemde en vertrouwde wereld de jouwe geworden, zij heeft zich gevoegd bij alle eerdere (lees)ervaringen.
Een paar maanden geleden las ik Tonio, een meesterwerk van de schrijver A.F.Th. van der Heijden. Van tevoren was ik op de hoogte van de achtergrond van dit boek. Ik kon min of meer navoelen hoe afschuwelijk het voor de schrijver moet zijn geweest om het te schrijven: een maandenlange zelfkastijding, een poging om het witte papier te laten veranderen in een levend wezen.
Maar tijdens het lezen nam de bewondering voor de manier waarop de schrijver zijn metier had uitgeoefend de overhand. Ik ging de tekst meer en meer zien als wat hij ook is: als literatuur. Niet (meer) als autobiografisch document.
Het ‘echt gebeurd’ is in de literatuur een problematisch gegeven. ‘Echt gebeurd is geen excuus,’ zei Gerard Reve. Dat is te begrijpen, maar het lezende deel der natie laat zich aan deze uitspraak nauwelijks iets gelegen liggen. Boeken waarin iets dat ‘echt gebeurd’ is voorkomen, kunnen zich over het algemeen in een brede belangstelling verheugen.
Je zou het een autobiografische samenzwering kunnen noemen, zoals P.F. Thomése ooit deed. Maar dat is te enkelvoudig, en het gaat voorbij aan wat volgens mij een veel fundamentelere kloof is tussen verschillende groepen lezers.
Dat tussen de lezers van literatuur en de ‘gewone’ lezers. De eerste groep zal zich iets gelegen laten liggen aan stijl, uitwerking van karakters, taalgebruik. De tweede groep vreet boeken, op een jaloersmakende wijze: alsof het broodjes zijn, of stukken snoepgoed.
Ik wil geen waardeoordeel hebben over beide lezersgroepen. Ik. Wil. Dat. Niet.
Ik dénk altijd dat ik bij de eerstgenoemde groep hoor, maar als ik sommige critici lees denk ik wel eens dat ik de aansluiting heb verloren.
Als Elsbeth Etty wéér een meesterwerk aanprijst, zinkt de moed me menigmaal in de schoenen.
De lectuur van een ‘goed’ boek, bijvoorbeeld dat Van der Heijden, verdrijft dat gevoel. Tijdens het lezen. Daarna slaat de twijfel opnieuw toe en begint de zoektocht naar weer een ander boek dat kan worden gelezen.
Advertenties

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s