Lezen (6)

Sommige gedichten kan ik niet zonder huivering lezen. Ze gaan een leven lang mee en zijn bij elke lezing weer heel even nieuw. Een voorbeeld: ‘Twee reddeloozen’ van Martinus Nijhoff. Alles aan het gedicht werkt mee om me in de juiste staat van, tsja, ontzag te brengen: van het slepende begin tot het einde, dat ik weergaloos vind. Juist omdát het zo bijna-clichématig is.
Elke keer als ik dit gedicht lees, word ik een ontploffing gewaar, onder mijn schedeldak. Niemand hoort die, behalve ik.
Nijhoff vertelt een groot verhaal in taferelen. De eerste twee strofen gaan over een vrouw, die vaak naar de kade gaat; de laatste twee strofen over een man die zich afvraagt of hij gefaald heeft. De man en de vrouw zijn niet meer samen, maar wel samen geweest, ooit, in een tijd van voor dit gedicht.
Het zijn natuurlijk de zware a-klanken in de eerste acht regels en de o-klanken in de volgende acht, waar dit gedicht op leunt. Dit gedicht is van a en o verzadigd. In zijn ritme is het kalm-klaaglijk. Het bevat twee strofen (nummer twee en nummer vier) met aforistische kracht. Het geheel is bijna perfect, of misschien wel helemaal perfect. Ik zou niet weten wat ik er op af zou moeten dingen, als ik dat al zou willen doen.
Je zou kunnen zeggen dat de tegenstelling tussen de teleurgestelde, maar passieve vrouw en de teleurgestelde, maar op zijn situatie refelecterende man in deze tijd gedateerd aandoet, maar Nijhoff omzeilt een moralistische of op cliché’s gebaseerd wereldbeeld. Hij signaleert, hij geeft geen oordeel. Dat ‘neutrale’ is iets dat veel klassieke gedichten (gedichten die ik klassiek vind) met elkaar gemeen hebben.
‘Stopping by woods on a snowy evening’ van Robert Frost heeft het, veel verzen van Osip Mandelstam en Ida Gerhardt hebben het, Joseph Brodsky en Philip Larkin of Eva Gerlach… Het neutrale in een gedicht wil niet zeggen dat de inhoud mee-neutraliseert. Maar het is er, als een soort extra lak, overheen gestreken, als teken van vakmanschap. De dichter die de lezer wil voorzien van een explosieve inhoud zorgt ervoor dat de bom pas tot ontploffing komt ná lezing.
Een explosie die maar door één persoon wordt waargenomen en maar door één persoon kan worden omschreven. Misschien.
Advertenties

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s